Het is 5 maart: de congreszaal vult zich langzaam, stemmen worden luider, uitgeverijen bouwen hun stands op. Ik heb geparkeerd voor een open deur, alles dabei, en rap uitgepakt. Vervolgens loop ik een rondje langs de andere stands. Voor aanvang van een congres heerst er altijd een bijzondere sfeer, we zijn hierheen gekomen om 400+ docenten Duits zo goed mogelijk te ondersteunen in hun werk. Wij, de standhouders, vaak ook workshopgevers, mogen op donderdagmiddag al aankomen, en waarschijnlijk leggen we nog een laatste hand aan onze workshops. 

Curriculumvernieuwing
Op de informatiemarkt voer ik de dagen daarna veel kleine gesprekken met docenten: “We zijn alle lokalen aan het opfrissen”, zegt één van de docenten. Velen gaan met de klassenposter en andere aanwinsten snel naar de volgende workshop als het ondersteunende team van studenten met de bel rondgaat. Ik hoef niet te vertellen dat het congres een groot succes was; de lezer van dit stukje hoorde het wellicht ook al elders. Er waren zo’n 70 workshops, een begripvol en bemoedigend woord van de Duitse ambassadeur, een literatuurgesprek, muziek en… het nieuwe curriculum! Is de docent Duits bijna klaar voor deze grote onderwijsvernieuwing? Het nieuwe curriculum galmt in ieder geval door de grote zaal, door de gangen, in (bijna) alle workshopruimtes, tijdens het buffet, in het trappenhuis…  Docenten fluisteren erover op de zitbanken in de lobby en misschien zelfs – wie zal het zeggen? – in de sauna. Ook ik sprak, tijdens het rollen en uitdelen van posters over dat curriculum, met de hoop dat het inderdaad iets nieuws brengt: meer kennis over land en cultuur, meer moderne bronnen, minder grammatica, minder saaie leesteksten, en als gevolg daarvan wellicht ook meer taalstudenten, hetgeen essentieel is voor het voortbestaan van dit vak. Maar vooral hoop ik dat het plezier in vernieuwing brengt. Onderwijsvernieuwing is immers niet makkelijk, het heeft een slechte naam omdat docenten “het er eigenlijk niet bij kunnen hebben”. Tegelijkertijd weten we ook: iets nieuws, iets anders, is zeker voor de moderne vreemde talen een kans op meer relevantie én meer plezier.

AI in het talenonderwijs
Een nieuw thema is ook de rol van AI in het onderwijs. Hoe kunnen we – utopisch en dystopisch –  een toekomst met AI voor ons zien, zo luidt de vraag tijdens de openingssessie. Afbeeldingen worden getoond, in de zaal klinkt gelach. Kunstmatige intelligentie kan zichtbaar makkelijk zichzelf een rol toebedelen in de toekomst! Maar hoe goed zijn wij, mensen, in het anticiperen op de toekomst en het invullen van onze eigen toekomstige rol? NCD-voorzitter Gorik Hageman zegt het als volgt:  „Wir machen den Unterschied.“ En: “Keine KI kann die Menschlichkeit ersetzen.“
Maar wat is die menselijkheid precies? Het is volgens mij de menselijke ervaring van het niet-weten: iets nieuws en origineels uitvinden; ruimte geven aan spontane uitingen en aan het onverwachte. Kunstmatige intelligentie genereert het voorspelbare, het in-de-lijn-der-verwachting-liggende, maar mensen kunnen met radicale vernieuwing komen. 

Gebruik ikzelf dan nooit AI? Zo nu en dan wel en zelfs op een bepaald moment tijdens de voorbereidingen voor mijn workshop over profielwerkstukken. Ik vroeg aan ChatGPT of hij nog een leuk idee had voor een vakoverstijgend profielwerkstuk voor Duits en creatieve vakken. ChatGPT begon vervolgens direct over Bauhaus, dat had ik best zelf kunnen bedenken, maar wat volgde had ik in ieder geval niet zelf kunnen bedenken: ChatGPT censureerde zichzelf. Ik maakte een screenshot, dus ik kan nu citeren: 

Combineer Duits met Kunst (bijv. Bauhaus – let op: als kunststroming valt dit niet onder de toegestane types, dus we must avoid. Bauhaus is art_movement not allowed. Can’t use. So remove.)”

Had ik moeten doorvragen? Ik had geen zin meer in een gesprek met deze tool. Bauhaus –  notabene de progressieve kunstbeweging Bauhaus! – is “not allowed” en moet vermeden worden. Wat heeft dat wel niet te betekenen? ChatGPT praat nog even door:

art_movement not in allowed list. So adjust: avoid entity there. Maybe use a movie like Good Bye Lenin. That’s movie allowed.

De DDR doet het altijd goed in de klas, daar zijn we het dan wel over eens. Maar verder is dit natuurlijk bijzonder onheilspellend. Ik weet niet wat het te betekenen heeft en ik zal ook geen poging tot duiding doen hier(1), maar het gevoel bekruipt me wel dat het misschien wel heel belangrijk is om de komende tijd uw klaslokalen op te frissen met Bauhaus-posters. Ik laat alvast een herdruk maken van onze onderwijsposter in Bauhaus-stijl… Hangt u deze dan op? 

Lichtungen
Dus wat kunnen we hier tegenover zetten? Aan het einde van de eerste congresdag was ik even in alle stilte terug in de grote zaal, voor een kalme dialoog over leerlingen en hoe je ze echt kunt bereiken. In onrustige en snel veranderende tijden met heel veel afleiding. En hoe kun je leerlingen ertoe aanzetten een boek te lezen en waarom is dat eigenlijk nodig? En heb je zelf nog een leuk boek gelezen? Ik vertel over mijn docent Engels die mij ooit inspireerde om een taal te studeren omdat hij zo mooi kon vertellen. Fijn dat literatuur een centrale plek heeft in dit congres, zeggen we tegen elkaar.
De literatuur is present, in de plenaire lezing over literarisches Lernen, in workshops over poëzie en Freiheit in der Literatur, maar ook in het gesprek met Iris Wolff uit haar nieuwe werk Lichtungen. Literatuur lezen is immers het stimuleren van nieuwsgierigheid en spontaniteit. De menselijke ervaring centraal. De mens als spelend en vernieuwend wezen. Als we die menselijke nieuwsgierigheid omarmen, hebben we dat nieuwe curriculum ook zo onder de knie. Laten we zijn zoals de nieuwsgierige en levenslustige Kato uit Lichtungen:

“Es geht nicht”, sagte Lev.
„Geht es nicht, oder willst du nicht?“ (2)

————————–

Deze tekst werd geschreven zonder AI-tool.

Voetnoten

1. Maar who’s afraid of Bauhaus? Zie bijvoorbeeld: https://www.bauhaus.de/besuchen/projekte-vermittlung/whos-afraid-of-bauhaus-rechtsextreme-kulturpolitik-der-afd/

(2) Iris Wolff, Lichtungen, pagina 57. Met dank aan mijn collega Vivien Simmang voor dit citaat!