Op het Huygens Lyceum in Eindhoven zijn we dit schooljaar gestart met het beproeven van de nieuwe (concept)eindtermen voor de vakken Duits en Engels. Voor Duits doen we dit in vwo 5 en voor Engels in havo 4.

Op 14 september vond de eerste bijeenkomst plaats met alle deelnemende scholen en de Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO). Tijdens deze bijeenkomst kregen we een eerste toelichting op de nieuwe (concept)eindtermen, maakten we kennis met collega’s van scholen uit het hele land en gingen we met elkaar in gesprek over wat wij belangrijk vinden binnen het mvt-onderwijs. 

Per taal en niveau kregen we een aantal (concept)eindtermen toegewezen om in de praktijk te testen. Voor Duits vwo ging het om eindtermen rond fictie en literatuur, en voor Engels havo om de eindterm rond Lingua Franca, oftewel Engels als contacttaal tussen sprekers die het niet als moedertaal hebben.

Aan het einde van deze eerste bijeenkomst ontvingen we het onderwijsmateriaal dat we zouden gaan beproeven. Dit bleek echter voor onze doelgroep (vwo 5) behoorlijk uitdagend. Daarom besloten wij om zelf een lessenreeks te ontwikkelen, gebaseerd op het toneelstuk Terror van Ferdinand von Schirach. Het toneelstuk bestaat uit een rechtszaak tegen een straaljagerpiloot die op eigen gezag een vliegtuig met 164 inzittenden uit de lucht heeft geschoten, om zo een terroristische aanslag in een voetbalstadion te voorkomen. De centrale vraag is of je mensenlevens tegen elkaar mag afwegen.

Op basis van de subsidie voor de beproeving van de eindtermen hebben we één dagdeel per week, de dinsdagmiddag, ontwikkeltijd gekregen. Tijdens deze middagen zijn we aan de slag gegaan met het ontwikkelen van materiaal. De nieuwe eindtermen zetten ons echt aan het denken en dwingen ons om het literatuuronderwijs anders aan te pakken dan we gewend waren. Waar we vroeger vaak klassikaal en op een meer traditionele manier een boek lazen, werken we nu op een heel andere, vernieuwende manier.

Binnen de lessenreeks besteden we op verschillende manieren aandacht aan thema’s in het boek Terror. Zo gaan de lessen in op de inhoud van het verhaal en maken leerlingen kennis met het Duitse rechtssysteem, dat een rol speelt in dit theaterstuk. We lezen deels samen in de klas, maar leerlingen lezen ook zelfstandig en in groepen. Tussendoor werken de leerlingen aan diverse schrijfopdrachten, waarin zij reflecteren op het morele en ethische dilemma dat centraal staat in het verhaal. Daarnaast verdiepen zij zich in de personages door middel van personageanalyses. Bovendien leren zij argumenten van verschillende personages te ordenen en beargumenteren ze waarom een bepaald argument sterker is dan een ander. Op deze manier combineren we leesvaardigheid, schrijfvaardigheid en kritisch denken, en worden leerlingen actief betrokken bij zowel het verhaal als de maatschappelijke thema’s die het boek aansnijdt. De laatste les van de lessenreeks focust op de creatieve vaardigheden van de leerlingen. Ze moesten een gedicht of een stripverhaal maken over twee dilemma’s uit het boek. Dit leverde prachtige en verrassend creatieve resultaten op. Bij dit artikel voegen wij daarom graag een voorbeeld toe: een gedicht van een leerling uit vwo 5. Dit gedicht is tijdens de les, zonder gebruik van hulpmiddelen, geschreven.

De lessenreeks werd afgesloten met een schrijftoets die aansluit bij domein A: communicatie. De leerlingen schreven een recensie rond de thema’s en personages uit het boek. De beoordeling was vooral gericht op de inhoud en op het schrijfvaardigheidsniveau, dat op B1 ligt voor vwo 5. Al met al zijn we enthousiast over de uitvoering van de lessenreeks en over de resultaten, maar er is voor volgend jaar natuurlijk altijd ruimte voor verbetering.

Op 14 januari ontvingen wij nadere informatie over het nieuwe centrale eindexamen (CSE). Begin maart zullen onze leerlingen van vwo 5 een proeftoets maken die zoveel mogelijk aansluit bij dit vernieuwde examen. Hiervoor hebben wij oefenmateriaal ontvangen, waarmee we momenteel aan de slag gaan. Het nieuwe eindexamen zal bestaan uit een combinatie van lees- en luistervaardigheid. Daarnaast zullen ook de domeinen taal- en cultuurbewustzijn een plaats krijgen binnen het examen. Dit is dus vernieuwend ten opzichte van het oude eindexamen dat al jarenlang op dezelfde manier wordt vormgegeven. 

Het oefenmateriaal dat wij gebruiken heeft als thema Jugendwort des Jahres, een interessant thema dat ook aansluit bij de domeinen taal- en cultuurbewustzijn. Wij zijn benieuwd hoe de leerlingen deze nieuwe manier van werken met lees- en luisterfragmenten ervaren en in hoeverre zij in staat zijn deze fragmenten met elkaar te vergelijken.

Bronnen: 

Conceptexamenprogramma Duitse taal en cultuur – versie 2 – vwo – SLO

Actualisatie van de examenprogramma’s – SLO